Dylatacja

Szwy dylatacyjne w pokryciach metalowych

Dachy metalowe wykonane ze stali ocynkowanej, blachy powlekanej lub aluminium podlegają cyklicznym zmianom długości wywołanym wahaniami temperatury. W Polsce dobowy przyrost temperatury latem może przekraczać 20–25°C, a różnica między ekstremalnym chłodem zimy a nagrzaną latem blachą – przekroczyć 70°C. Bez prawidłowo zaprojektowanych szwów dylatacyjnych naprężenia te przenoszą się na łączniki, uszczelnienia i podkonstrukcję.

Co to jest szew dylatacyjny w dachu metalowym

Szew dylatacyjny (przerwa dylatacyjna) to celowo wykonana przerwa w ciągłości pokrycia lub konstrukcji, która umożliwia swobodne przemieszczanie się elementów blaszanych bez generowania naprężeń w materiale i połączeniach. W przypadku dachów metalowych przerwy te dotyczą zarówno samej blachy, jak i obróbek blacharskich, rynien i uszczelek.

Rodzaje szwów dylatacyjnych

Szew ślizgowy

Najczęściej stosowane rozwiązanie przy blachach trapezowych. Jeden z arkuszy blachy oparty jest swobodnie na podkonstrukcji bez mocowania w strefie dylatacyjnej – może przesuwać się w kierunku podłużnym. Uszczelnienie realizowane jest przez nakładkę blacharską z elastyczną wkładką lub przez kształtownik aluminiowy.

Szew z kompensatorem

Stosowany przy dłuższych połaciach lub gdy wymagana jest pełna szczelność dylatacji. Kompensator to element z blachy (przeważnie nierdzewnej lub aluminiowej) uformowany w kształt litery Z lub Ω, który odkształca się sprężyście przy ruchach termicznych sąsiednich arkuszy.

Szew z listwą przesuwną

Listwa ze stali nierdzewnej zakrywająca przerwę i umożliwiająca ruch termiczny. Rozwiązanie stosowane w obróbkach kalenicy i okapu, gdzie naprężenia są szczególnie skoncentrowane.

Rozstaw przerw dylatacyjnych

Rozstaw dylatacji zależy od współczynnika rozszerzalności cieplnej materiału blachy, długości połaci i różnicy temperatur eksploatacyjnych. Dla stali wynosi on około 12×10⁻⁶ K⁻¹, dla aluminium – około 23×10⁻⁶ K⁻¹.

Przy różnicy temperatur 80 K i długości połaci 20 metrów zmiana długości arkusza stalowego wynosi około 19 mm. Producenci systemów blach trapezowych zalecają zazwyczaj dylatacje co 12–20 metrów, w zależności od materiału i systemu mocowania.

Uszczelnienie strefy dylatacyjnej

Przerwa musi być uszczelniona, ponieważ woda opadowa i śnieg mogą wnikać przez niezabezpieczony otwór. Najczęściej stosuje się:

• Taśmy butylowe i uszczelki EPDM przy prostych stykach
• Profile aluminiowe z uszczelką silikonową przy kompensatorach
• Membrany dachowe nałożone od spodu blachy jako warstwa drugiej wody

Powiązania z mocowaniem blachy

W strefie dylatacyjnej blacha mocowana jest inaczej niż w polach normalnych. Otwory montażowe mają kształt podłużnych szczelin, a wkręty dokręcane są bez docisku gumowej podkładki – tak, by umożliwić przesuw. Więcej o technikach mocowania opisano w artykule Mocowanie blachy trapezowej na dachu.

Najczęstsze błędy wykonawcze

• Pominięcie dylatacji przy długich połaciach powyżej 20 m
• Zamocowanie obydwu arkuszy w strefie dylatacyjnej bez możliwości przesuwu
• Brak uszczelnienia kompensatora – wnikanie wody pod pokrycie
• Zastosowanie sztywnego silikonu zamiast elastycznej uszczelki EPDM

Źródła i odniesienia

• Polski Komitet Normalizacyjny (PKN) – norma PN-EN 14782
• Instytut Techniki Budowlanej (ITB) – Instrukcja ITB 389